Mastit Belirtileri ve Ne Zaman Hekime Gitmeli

Emzirme, bebeğinle kurduğun en özel bağlardan biri. Ama bazen bu yolculukta memende aşırı hassasiyet, kızarıklık ve grip olmuş gibi bir halsizlik hissedebilirsin. Bu tablo mastit olabilir. Mastit, meme dokusunun iltihaplanmasıdır; genellikle sütün memeden yeterince boşalmaması, birikip dokuyu şişirmesi ya da meme ucundaki bir çatlaktan mikrop girmesiyle oluşur. Emziren annelerde sık görülür ve erken fark edildiğinde çoğu zaman kısa sürede toparlanır.

Mastit belirtileri: bedenin ne diyor?

Mastit genellikle aniden başlar. NHS'nin saydığı belirtiler şunlar:

• Bölgesel sertlik ve sıcaklık: Memenin bir bölümünde ele gelen sert, şiş ve diğer yerlere göre daha sıcak bir alan.

• Kızarıklık: Genellikle kama (üçgen) şeklinde bir kızarıklık. Koyu tenlerde bu kızarıklık daha zor fark edilebilir.

• Ağrı: Emzirirken ya da emzirme dışında yanma hissi, zonklama veya sızı.

• Grip benzeri şikâyetler: Ateş, titreme, halsizlik, kas ve eklem ağrıları.

• Meme ucunda akıntı: Nadiren meme ucundan beyaz ya da kanlı bir akıntı gelebilir.

Ateşin varsa bekleme; aynı gün hekimine ya da ebene haber ver. Aşağıdaki adımlar hekime ulaşana kadar seni rahatlatmak için.

Evde seni rahatlatacak adımlar

1. Emzirmeye devam et. En önemli kural bu. Canın yansa da o memeden emzirmeyi bırakma; mastit sırasında emzirmek güvenlidir ve süt bebeğe zarar vermez. Emzirmeyi bırakmak sütün daha çok birikmesine yol açar ve tabloyu kötüleştirebilir.

2. Bebeğin ihtiyacı kadar emzir, fazladan boşaltma. Eskiden "memeyi tamamen boşalt" denirdi. Emzirme Tıbbı Akademisi'nin (ABM) 2022 mastit protokolü, bebeğin ihtiyacından fazla sağmanın süt üretimini daha da artırıp şişliği büyütebileceğini söylüyor. Bebeğin normal düzeninde emzir; memen çok dolu ve rahatsızsa yalnızca rahatlayacak kadar sağ.

3. Soğuk uygula. Emzirme aralarında bölgeye ince bir beze sarılmış soğuk kompres ya da buz torbası koy. Soğuk, şişliği ve ağrıyı azaltır. Eski öneri olan emzirme öncesi sıcak uygulama, ABM'ye göre şişliği artırabileceğinden artık önerilmiyor.

4. Sert masaj yapma. Sert bölgeyi ovuşturmak ya da bastırarak "tıkanıklığı açmaya" çalışmak dokuyu zedeler. Bunun yerine parmak uçlarınla, meme ucuna doğru değil, koltuk altına ve köprücük kemiğine doğru, cildi hafifçe okşar gibi çok nazik hareketler yap. Bu, lenf akışını destekler.

5. Pozisyon değiştir. Bebeğin çenesi sert bölgeye bakacak şekilde bir tutuş dene (örneğin koltuk altı tutuşu). Bebekler en güçlü emmeyi alt çeneleriyle yapar. Her emzirmede pozisyonu değiştirmek memenin tüm bölgelerinin boşalmasına yardımcı olur.

6. Dinlen ve sıvı al. Bedenin bir iltihapla savaşıyor. Mümkünse bebeğinle yatağa çekil, susadıkça su iç, birkaç gün ev işlerini başkasına bırak.

7. Sıkan şeylerden uzak dur. Dar ya da telli sütyen, emzirirken memeye bastıran parmaklar ve yüzüstü yatmak süt akışını engelleyebilir.

Ağrı kesici kullanmak istersen hekimine ya da eczacına sor; emzirmeyle uyumlu seçenekleri o söyler.

Lahana yaprağı gerçekten işe yarar mı?

Büyüklerimizin "Memene soğuk lahana yaprağı koy" önerisini duymuş olabilirsin. Bu konudaki araştırmaların kalitesi düşük; soğutulmuş lahana yaprağının sıradan soğuk kompresten daha etkili olduğunu gösteren güçlü bir kanıt yok. Bazı anneler rahatlatıcı bulur. Denemek istersen yaprağı yıkayıp buzdolabında soğut, meme ucuna değmeyecek şekilde sütyenin içine koy ve ısınınca değiştir. Ama bu, hekime gitmenin yerini tutmaz.

Ne zaman hekime başvurmalı?

NHS, aşağıdaki durumlarda gecikmeden hekime başvurmanı söylüyor:

• Ateşin varsa (38°C ve üzeri) ya da titriyor, kendini çok hasta hissediyorsan.

• Emzirmeye devam edip soğuk uygulamana ve dinlenmene rağmen 12-24 saat içinde düzelme olmuyorsa.

• Kızarıklık ve şişlik büyüyor, yayılıyorsa.

• Meme ucundan irin ya da kan geliyorsa.

• Memende sert, ağrılı bir şişlik ele geliyor ve geçmiyorsa (apse gelişmiş olabilir; hekim ultrasonla bakar).

• Hekimin verdiği tedaviye başladıktan sonra 48 saat içinde iyileşme olmuyorsa.

Hekimin gerekli görürse antibiyotik verir. Emzirmeyle uyumlu antibiyotikler vardır; hekimine emzirdiğini söyle ve tedavi boyunca emzirmeye devam et. İlaca kendi kendine başlama, hekimin söylediği süreyi kısaltma.

Tekrarlamasını önlemek için

• Bebeğin memeyi derin ve doğru kavramasına dikkat et; kavrama sorunu varsa ebenden ya da emzirme danışmanından destek al.

• Emzirmeleri aniden atlama, uzun aralıklar bırakma; sütten kesmeyi kademeli yap.

• Meme ucunda çatlak varsa erken müdahale için ebene danış.

• Sıkmayan, destekleyici bir sütyen giy.

Kısa özet

• Mastit, meme dokusunun iltihabıdır; sertlik, kızarıklık, ağrı ve grip benzeri belirtilerle gelir.

• Emzirmeye devam et; süt bebeğe zarar vermez. Fazladan sağma, sıcak uygulama ve sert masaj yapma.

• Soğuk kompres, nazik lenf masajı, pozisyon değiştirme, dinlenme ve sıvı rahatlatır.

• Ateş varsa, 12-24 saatte düzelme yoksa, kızarıklık yayılıyorsa ya da irin geliyorsa hekime git.

• Antibiyotik gerekirse hekimin verir; tedavi sırasında emzirmeye devam edebilirsin.

Kaynaklar

• NHS, Mastitis, 2023

• Academy of Breastfeeding Medicine (ABM), Clinical Protocol #36: The Mastitis Spectrum, 2022

• WHO, Mastitis: Causes and Management, 2000

Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır, tıbbi tavsiye yerine geçmez. Kendi sağlığın için hekimine ve ebene, bebeğinle ilgili her endişende çocuk hekimine danış.