Çocuk eğitimi anne karnında başlar mı? Niyet, dua ve örnek olma

"Bebeğim daha doğmadı ama ona bir şeyler öğretmek istiyorum." Bu cümleyi pek çok anne adayı söyler. İnternette "anne karnında eğitim" diye aradığında ise karşına iddialı vaatler çıkar: şu müziği dinlet zeki olsun, şu sureyi oku hafız olsun. Bu yazı, o iddiaların hiçbirini yapmayacak. Çünkü İslam'ın anne karnındaki eğitimden anladığı şey bambaşka: Önce ebeveynin kendini eğitmesi.

Önce dürüst bir not: Tıbbi iddia yok

Kur'an dinletince bebeğin zekâsının artacağına ya da belli bir sureyi okuyunca belli bir karaktere sahip olacağına dair ne dinî ne tıbbi bir dayanak var. Böyle bir şey söylemek, hem dini hem bilimi zorlamak olur. Hekimler bebeğin gebeliğin ilerleyen haftalarında sesleri algılamaya başladığını söyler; ama bu, "program yükleme" anlamına gelmez.

Peki o zaman neden Kur'an dinlemeli, neden bebeğinle konuşmalısın? Çünkü bunlar senin ibadetin, senin huzurun ve onunla kurduğun ilk bağdır. Sonucu Allah'a bırakılan, niyeti güzel bir çaba. Bu açıdan baktığında "anne karnında eğitim" aslında senin eğitimin.

Eğitim sorumluluğu ebeveynle başlar

Kur'an şöyle buyurur (meâlen): "Ey iman edenler! Kendinizi ve ailenizi ... ateşten koruyun ..." (Tahrîm Suresi, 6. ayet) Sıralamaya dikkat et: Önce "kendinizi", sonra "ailenizi". Çocuğunu korumanın yolu, önce kendini düzeltmekten geçiyor.

Resûlullah da bu sorumluluğu çok net ifade etmiştir (meâlen): "Hepiniz çobansınız ve hepiniz güttüğünüzden sorumlusunuz ... Erkek ailesinin çobanıdır ve onlardan sorumludur. Kadın da eşinin evinin ve çocuklarının çobanıdır ve onlardan sorumludur ..." (Buhârî, Cum'a; Müslim, İmâre) Bu sorumluluk doğumla başlamıyor; hamileliğin ilk gününden itibaren var. Çünkü bebeğin henüz seni duymasa bile, sen onun için yaşamaya çoktan başladın.

Bir hadis daha (meâlen): "Hiçbir baba, çocuğuna güzel terbiyeden daha değerli bir bağışta bulunmamıştır." (Tirmizî, Birr) Güzel terbiye, anlatılan değil gösterilen şeydir. Çocuk, söylediklerini değil yaptıklarını taklit eder. Bu yüzden hamilelik, kendi ahlakını gözden geçirmek için en doğal zaman.

Kendini düzeltmek: Bebeğine vereceğin ilk ders

Hamilelikte "iyi bir anne olmak" için kitap okumak güzel; ama en etkili hazırlık, bugün yaşadığın hayata bakmaktır. Kendine sorabileceğin birkaç soru:

• Öfkelendiğimde nasıl davranıyorum? Resûlullah (meâlen): "Gerçek güçlü, güreşte rakibini yenen değil; öfkelendiği zaman kendine hâkim olandır." (Buhârî, Edeb; Müslim, Birr)

• Dilim nasıl? "Güzel söz sadakadır." (Buhârî, Edeb; Müslim, Zekât) Evde konuşulan dil, bebeğinin büyüyeceği ortamın havasıdır.

• Eşimle ilişkim nasıl? Çocuk, anne babasının birbirine nasıl davrandığına bakarak sevgiyi öğrenir.

• Namazım, duam, Kur'an'la bağım nerede? Bunları çocuğa "öğretmek" için önce kendinde yaşatman gerekir.

Bu soruların cevabı mükemmel olmak zorunda değil. Amaç kendini suçlamak değil, bir adım atmak. Allah'ın en sevdiği amel "az da olsa devamlı olanıdır." (Buhârî, Rikâk; Müslim, Müsâfirîn)

Dua: Bebeğin için şimdiden yapabileceğin en güçlü şey

Kur'an'daki peygamberler, çocukları için henüz doğmadan dua ettiler. Hz. Zekeriyyâ şöyle yalvardı (meâlen): "Rabbim! Bana katından tertemiz bir nesil bağışla. Şüphesiz sen duayı hakkıyla işitensin." (Âl-i İmrân Suresi, 38. ayet) Hz. Meryem'in annesi karnındaki çocuğunu Allah'a adadı: "Rabbim! Karnımdaki çocuğu sırf sana hizmet etmek üzere adadım. Benden kabul buyur. Şüphesiz sen hakkıyla işitensin, hakkıyla bilensin." (Âl-i İmrân Suresi, 35. ayet)

Müminlerin ortak duası ise şudur (meâlen): "Rabbimiz! Eşlerimizi ve çocuklarımızı bize göz aydınlığı kıl ve bizi Allah'a karşı gelmekten sakınanlara önder eyle." (Furkân Suresi, 74. ayet) Resûlullah, anne babanın evladına duasının kabul olunacak dualardan olduğunu bildirmiştir. (Ebû Dâvûd, Vitr; Tirmizî, Birr; İbn Mâce, Dua) Bu dua hamileyken de geçerli. Kendi cümlelerinle de dua edebilirsin: "Rabbim! Bu yavruyu helal lokmayla büyütmeyi, güzel ahlakla yetiştirmeyi bize nasip et. Bizi ona iyi bir anne ve baba eyle."

Bebeğinle konuşmak, Kur'an dinlemek: Bir bağ ve bir ibadet

Elini karnına koyup bebeğinle konuşmak, ona sesli sure okumak, zikir çekmek, bebeğin "duysun" diye değil; sen onunla bağ kur, kalbin huzur bulsun diye değerlidir. Kur'an (meâlen): "... Biliniz ki kalpler ancak Allah'ı anmakla huzur bulur." (Ra'd Suresi, 28. ayet) Huzurlu bir anne, bebeğine verebileceği en güzel ortamı veriyor demektir.

Resûlullah'ın çocuklarla ilişkisi de bu bağın nasıl kurulacağını gösterir. Torunu Hasan'ı öptüğünde yanındaki bir sahabi "Benim on çocuğum var, hiçbirini öpmedim" deyince şöyle buyurdu (meâlen): "Merhamet etmeyene merhamet edilmez." (Buhârî, Edeb; Müslim, Fezâil) Hutbe okurken Hasan ile Hüseyin düşe kalka gelince minberden inip onları kucağına aldı. (Tirmizî, Menâkıb; Ebû Dâvûd, Salât) Oğlu İbrahim'i kucağına alır, öper ve koklardı. (Buhârî, Cenâiz)

Bu örneklerde "eğitim" diye bir şey anlatılmıyor; sevgi, dokunuş, şefkat var. Çocuk eğitimi işte burada başlıyor: Onu sevmeyi şimdiden öğrenmekle. Bugün karnına koyduğun el, yarın saçını okşayan el olacak.

Bugün yapabileceklerin

• Kendi ahlakında düzeltmek istediğin bir şeyi seç; bu hafta onunla uğraş.

• Her gün bir dakika elini karnına koy ve bebeğinle sessizce ya da sesli konuş.

• Kısa bir sureyi mealiyle oku ya da dinle; bebeğinin ilk duyduğu sesler arasında Allah'ın adı olsun.

• Eşinle, çocuğunuza nasıl bir ev kurmak istediğinizi konuşun; bir cümleyle yazın.

• Bebeğin için Kur'an'dan bir dua ezberle; her namazdan sonra oku.

Bu yazı bilgilendirme amaçlıdır; dinî konularda güvendiğin bir hocaya, sağlık konularında hekimine danış.

Kaynaklar

• Kur'ân-ı Kerîm: Tahrîm Suresi 6. ayet; Âl-i İmrân Suresi 35 ve 38. ayetler; Furkân Suresi 74. ayet; Ra'd Suresi 28. ayet (Diyanet İşleri Başkanlığı meâli esas alınmıştır)

• Buhârî, Cum'a; Müslim, İmâre ("Hepiniz çobansınız")

• Tirmizî, Birr (çocuğa güzel terbiye)

• Buhârî, Edeb; Müslim, Birr (öfke anında kendine hâkim olmak)

• Buhârî, Edeb; Müslim, Zekât ("Güzel söz sadakadır")

• Buhârî, Rikâk; Müslim, Müsâfirîn (az da olsa devamlı amel)

• Ebû Dâvûd, Vitr; Tirmizî, Birr; İbn Mâce, Dua (anne babanın evladına duası)

• Buhârî, Edeb; Müslim, Fezâil (Hz. Hasan'ı öpmesi)

• Tirmizî, Menâkıb; Ebû Dâvûd, Salât (Hasan ve Hüseyin'i minberden inip kucağına alması)

• Buhârî, Cenâiz (oğlu İbrahim'i öpüp koklaması)

• TDV İslâm Ansiklopedisi, "Çocuk" ve "Terbiye" maddeleri (islamansiklopedisi.org.tr)

• Canım Bebeğim manevi içerik arşivi, "Anne duası"