Bebeğe isim koymak: Sünnet, ölçütler ve güzel isimler

Bebeğinin adını düşünmeye başladığın an, onunla ilk kez "biri" olarak tanışıyorsun demektir. Belki listeler yapıyorsun, belki eşinle tatlı tatlı tartışıyorsun. İsim, çocuğuna vereceğin ilk ve en uzun ömürlü hediye; bu yazıda sünnetin bu konuda ne söylediğine ve seçimi kolaylaştıracak ölçütlere birlikte bakalım.

İsim neden bu kadar önemli?

Resûlullah isim konusuna özel bir önem vermiştir. Ebû Dâvûd'un rivayet ettiği hadiste şöyle buyurur: "Siz kıyamet günü kendi isimleriniz ve babalarınızın isimleriyle çağrılacaksınız. Öyleyse isimlerinizi güzel koyun." (Ebû Dâvûd, Edeb)

Yani isim yalnızca bu dünyada değil, ahirette de çocuğunla birlikte anılacak. Bu yüzden İslam âlimleri güzel bir ismi, çocuğun anne babası üzerindeki ilk hakkı sayar. İsim aynı zamanda bir duadır: "Salih" diyen anne, çocuğunun salih olmasını; "Nur" diyen anne, hayatının aydınlık olmasını diler.

Sünnetin en çok övdüğü isimler

Müslim'in rivayet ettiği hadiste Resûlullah şöyle buyurmuştur: "Allah'ın en çok sevdiği isimler Abdullah ve Abdurrahman'dır." (Müslim, Âdâb)

Bu isimlerin ortak özelliği "Allah'ın kulu" anlamı taşımaları. Abdülkerim, Abdüllatif, Abdürrahim gibi "Abd-" ile başlayan isimler de aynı grupta yer alır. Diyanet'e göre Rahmân gibi yalnızca Allah'a özgü isimler tek başına çocuğa konmaz; "Abdurrahman" şeklinde konur. Rahim, Kerim, Latif gibi hem Allah'ın ismi hem de insan sıfatı olan kelimeler ise tek başına da kullanılabilir.

İkinci sırada peygamber isimleri gelir. Resûlullah "Peygamberlerin isimleriyle isimlenin" buyurmuştur. (Ebû Dâvûd, Edeb; Nesâî, Hayl) Muhammed, Ahmed, İbrahim, Yusuf, Musa, İsa, Yahya ve Meryem gibi isimler hem güzel anlam hem güzel örnek taşır.

İsim seçerken dört ölçüt

• Anlamı güzel olsun. Resûlullah kötü anlamlı isimleri değiştirirdi; "Âsiye" (isyankâr) adını "Cemîle" (güzel) yapmıştı. (Tirmizî, Edeb) Anlamını bilmediğin bir ismi koyma; önce araştır.

• Söylenişi kolay, yazılışı açık olsun. Çocuğun bu ismi her gün duyacak, okulda yazacak, kendini onunla tanıtacak. Ağır ve zor telaffuzlu isimler ona yük olur. "Kolaylaştırın, zorlaştırmayın" (Buhârî, İlim; Müslim, Cihâd) ilkesi burada da geçerli.

• Kulluk veya güzel örnek taşısın. "Abd-" isimleri, peygamber isimleri, sahabe ve salih kişilerin isimleri, Kur'an'da geçen güzel kelimeler önceliklidir.

• Dinî bir sakınca taşımasın. Yalnızca Allah'a mahsus isimler, kötü anlamlı kelimeler ve dinimizde hoş karşılanmayan şahısların isimleri tercih edilmez. Emin olamadığın isim için bir hocaya sormak en güvenlisi.

Türkçe, Arapça, Farsça veya başka bir dilden olması fark etmez; ölçü isimin dili değil, anlamı ve çağrışımıdır.

İsim ne zaman konur?

Sünnette iki uygulama görülür. Resûlullah bazı bebeklere doğdukları gün isim vermiştir. Ebû Mûsâ anlatıyor: "Bir oğlum dünyaya geldi, onu Resûlullah'a götürdüm. Ona İbrahim adını verdi, bir hurmayı çiğneyip damağına sürdü ve ona bereketle dua etti." (Buhârî, Akîka; Müslim, Âdâb)

Diğer uygulama yedinci gündür. Resûlullah şöyle buyurmuştur: "Her çocuk akîka kurbanı karşılığında rehin gibidir. Doğumunun yedinci günü onun adına kurban kesilir, başı tıraş edilir ve ona isim konulur." (Ebû Dâvûd, Edâhî; Tirmizî, Edâhî; Nesâî, Akîka)

Yani isim doğumda da yedinci günde de konabilir; ikisi de sünnete uygundur. Türkiye'de yaygın olan "kulağa ezan okuyarak ismi üç kez söyleme" uygulaması güzel bir gelenektir; ezan sünnetine isim koyma eşlik eder. Hastane kayıtları için isme erken karar vermek gerekebilir; bu da bir sakınca doğurmaz.

Kur'an'da geçen isimler

Aşağıdaki isimler Kur'an'da kelime olarak geçer. Anlamını ve geçtiği yeri bilmek, ismin çocuğun için ne ifade ettiğini daha iyi anlamanı sağlar.

Kız isimleri

• Meryem — İbadete düşkün, temiz kadın. (Âl-i İmrân Suresi, 36. ayet)

• Nur — Işık, aydınlık. (Nûr Suresi, 35. ayet)

• Kevser — Cennette bir nehir, bolluk ve bereket. (Kevser Suresi, 1. ayet)

• Büşra — Müjde, sevindirici haber. (Yûnus Suresi, 64. ayet)

• Reyhan — Fesleğen; hoş kokulu, güzel bitki. (Rahmân Suresi, 12. ayet)

• Firdevs — Cennetin en yüksek ve en güzel bahçesi. (Kehf Suresi, 107. ayet)

• Selsebil — Cennette bir kaynak; tatlı ve akıcı su. (İnsân Suresi, 18. ayet)

• Tesnim — Cennette bir pınar. (Mutaffifîn Suresi, 27. ayet)

• Sidra — Kutsal sınır ağacı olarak bilinir. (Necm Suresi, 14. ayet)

• Tuba — Ne mutlu; cennetteki mübarek ağaç. (Ra'd Suresi, 29. ayet)

Erkek isimleri

• Muhammed — Övülmüş, çok övülen; Peygamber Efendimizin adı. (Âl-i İmrân Suresi, 144. ayet)

• Ahmed — En çok övülen; Peygamberimizin Kur'an'da anılan adı. (Saf Suresi, 6. ayet)

• İbrahim — Çok merhametli baba; büyük peygamber. (Bakara Suresi, 124. ayet)

• Yusuf — Güzel ve sabırlı; Kur'an'ın en güzel kıssası. (Yûsuf Suresi, 4. ayet)

• Yahya — Yaşayan, canlı; Hz. Zekeriyya'ya müjdelenen peygamber. (Meryem Suresi, 7. ayet)

• İsmail — Allah işitir; sabır ve teslimiyet sembolü. (Meryem Suresi, 54. ayet)

• Salih — İyi, doğru, hayırlı; Semûd kavmine gönderilen peygamber. (A'râf Suresi, 73. ayet)

• Eymen — Uğurlu, bereketli, sağ tarafta olan. (Meryem Suresi, 52. ayet)

• Furkan — Hakkı batıldan ayıran ölçüt. (Furkân Suresi, 1. ayet)

• Halil — Dost, yakın arkadaş. (Nisâ Suresi, 125. ayet)

Bir ismin Kur'an'da geçmesi onu otomatik olarak "en iyi" yapmaz; Kur'an'da geçen her kelime isim olmaya uygun da değildir. Yukarıdaki örnekler anlamı güzel ve isim olarak yerleşmiş kelimelerden seçildi.

Bugün yapabileceklerin

• Eşinle birlikte üç-beş isimlik bir kısa liste yap; her ismin anlamını yazın.

• Listendeki isimleri sesli söyle: soyadınla birlikte nasıl duyuluyor?

• Emin olamadığın bir isim varsa bir hocaya veya müftülüğe sor.

• İsmi belirledikten sonra şu duayı et: "Rabbim! Evladıma koyacağımız ismi hayırlı, ömrünü bereketli, yolunu aydınlık eyle."

• Acele etme; isim doğumda da yedinci günde de konabilir.

Kaynaklar

• Ebû Dâvûd, Sünen, Edeb (isimlerin güzel konması; peygamber isimleri)

• Müslim, Sahîh, Âdâb (Allah'ın en çok sevdiği isimler; Ebû Mûsâ'nın oğluna isim verilmesi)

• Buhârî, Sahîh, Akîka (Ebû Mûsâ rivayeti)

• Nesâî, Sünen, Hayl; Akîka

• Tirmizî, Sünen, Edeb (çirkin ismin değiştirilmesi); Edâhî (yedinci gün)

• Ebû Dâvûd, Sünen, Edâhî (akîka ve isim hadisi)

• Buhârî, Sahîh, İlim; Müslim, Sahîh, Cihâd ("Kolaylaştırın, zorlaştırmayın")

• Kur'ân-ı Kerîm: Âl-i İmrân 36, 124, 144; Nûr 35; Kevser 1; Yûnus 64; Rahmân 12; Kehf 107; İnsân 18; Mutaffifîn 27; Necm 14; Ra'd 29; Saf 6; Bakara 124; Yûsuf 4; Meryem 7, 52, 54; A'râf 73; Furkân 1; Nisâ 125

• TDV İslâm Ansiklopedisi, "İsim" ve "Akîka" maddeleri (islamansiklopedisi.org.tr)

• Diyanet İşleri Başkanlığı, Din İşleri Yüksek Kurulu, isim koyma ile ilgili fetvalar

Bu yazı bilgilendirme amaçlıdır; dinî konularda güvendiğin bir hocaya, sağlık konularında hekimine danış.